Umowa użyczenia to jedna z najczęściej spotykanych w życiu codziennym form udostępnienia rzeczy. Została ona uregulowana w Kodeksie cywilnym (KC) w art. 710–719. Jakie są najważniejsze kwestie związane z tym kontraktem?

Istota umowy użyczenia

Zgodnie z art. 710 KC przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, na czas oznaczony bądź nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Kluczowym elementem tej umowy jest jej nieodpłatność. Nie należy jej zatem mylić z najmem czy dzierżawą. Przedmiotem użyczenia mogą być ruchomości, jak i nieruchomości, przykładowo: samochód, mieszkanie, sprzęt elektroniczny.

Odpowiedzialność za wady rzeczy

Użyczający ponosi odpowiedzialność za wady rzeczy, o których wiedział,
a o których nie poinformował biorącego. Jeśli więc biorący poniesie szkodę wskutek ukrytych wad, za które użyczający odpowiada, chyba że biorący mógł wadę z łatwością zauważyć (art. 711 KC).

Sposób używania rzeczy (art. 712 KC)

Jeżeli umowa nie określa sposobu używania rzeczy, biorący może używać jej zgodnie z jej przeznaczeniem i właściwościami (art. 712 § 1 KC).
Co ważne, bez zgody użyczającego nie wolno oddać rzeczy osobie trzeciej do używania (art. 712 § 2 KC). Przestrzeganie tej zasady pozwala chronić interes użyczającego i pozwala na większą kontrolę nad losem rzeczy.

Koszty utrzymania rzeczy

Zgodnie z art. 713 KC biorący do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej. Oznacza to, że opłaca standardowe, bieżące wydatki związane z użytkowaniem rzeczy – jak np. paliwo, opłaty eksploatacyjne czy drobne naprawy wynikające ze zwykłego używania. Gdyby powstały inne, niestandardowe wydatki, zastosowanie mają przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.

Odpowiedzialność za przypadkową utratę lub uszkodzenie

Biorący jest odpowiedzialny za przypadkową utratę lub uszkodzenie rzeczy wtedy, gdy używa jej niezgodnie z umową lub z właściwościami rzeczy albo powierza ją innym osobom bez upoważnienia. Jeśli szkoda nie pojawiłaby się, gdyby rzecz używana była prawidłowo, odpowiedzialność spada na biorącego do używania (art. 714 KC).

Zakończenie umowy użyczenia

W myśl art. 715 KC w przypadku umowy zawartej na czas nieoznaczony użyczenie kończy się, gdy biorący uczynił z rzeczy użytek przewidziany w umowie lub gdy upłynął okres, w którym mógł ten użytek uczynić. Dzięki tak elastycznemu rozwiązaniu możliwe jest dopasowanie czasu obowiązywania umowy do rzeczywistych potrzeb stron.

Zwrot rzeczy na żądanie użyczającego

Użyczający może żądać zwrotu rzeczy przed terminem zakończenia umowy, jeśli rzecz jest używana niezgodnie z umową, z właściwościami lub z przeznaczeniem, jeśli biorący powierza rzecz osobie trzeciej bez uprawnień lub gdy rzecz staje się potrzebna użyczającemu z przyczyn nieprzewidzianych przy zawieraniu umowy (art. 716 KC). Rozwiązanie to chroni interesy właściciela rzeczy w nadzwyczajnych sytuacjach.

Odpowiedzialność solidarna biorących

Jeżeli kilka osób wspólnie bierze rzecz do używania, odpowiadają one solidarnie za jej zwrot oraz za wszelkie szkody związane z jej użytkowaniem (art. 717 KC). Przepis ten zapewnia ochronę użyczającemu, albowiem umożliwia on dochodzenie roszczeń wobec każdej z osób korzystających z danej rzeczy.

Obowiązek zwrotu rzeczy

Po zakończeniu użyczenia biorący zobowiązany jest zwrócić rzecz w stanie niepogorszonym. Wyjątkiem jest zużycie będące konsekwencją prawidłowego używania (art. 718 § 1 KC). Jeśli rzecz przekazana była osobie trzeciej, obowiązek ten rozciąga się także na nią (art. 718 § 2 KC).

Przedawnienie roszczeń

Zgodnie z art. 719 KC roszczenie użyczającego wobec biorącego o naprawienie szkody za uszkodzenie lub pogorszenie rzeczy, jak również roszczenia biorącego o zwrot nakładów oraz o naprawienie szkody, przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy.

Umowa użyczenia jest kontraktem często wykorzystywanym w stosunkach rodzinnych. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, aby z rozwiązania tego korzystali również przedsiębiorcy. Należy pamiętać, że szczegółowe regulacje dotyczące tej umowy można znaleźć w Kodeksie cywilnym.