Umowa pożyczki to jeden z najczęstszych mechanizmów finansowania stosowanych zarówno przez osoby fizyczne, jak i przedsiębiorców.
Ze względu na dużą popularność tego typu transakcji warto znać najważniejsze aspekty prawne, które decydują o bezpieczeństwie i przejrzystości umowy. O czym zatem należy pamiętać?

Istotne elementy umowy pożyczki

Zgodnie z art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego (KC) pożyczka polega na przeniesieniu na własność określonej ilości pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku przez dającego pożyczkę, przy zobowiązaniu biorącego pożyczkę do ich zwrotu w tej samej ilości, gatunku i jakości. Przedmiotem pożyczki mogą być zarówno środki pieniężne, jak i przedmioty masowe, np. surowce, materiały, towary.

Co ważne, dla pożyczek przekraczających wartość 1000 zł konieczne jest zachowanie formy dokumentowej (art. 720 § 2 KC).

Pozaodsetkowe koszty pożyczki i ich limity

Odsetki to nie jedyne koszty, które mogą pojawić się w umowie pożyczki. Poza nimi ustawodawca przewiduje bowiem istnienie pozaodsetkowych kosztów, takich jak marże, prowizje, opłaty przygotowawcze, ubezpieczenia, koszty zabezpieczania czy pozyskania informacji o pożyczkobiorcy
(art. 720¹ § 2 KC). Przedsiębiorcy powinni jasno określić te opłaty w dokumentacji, unikając ukrytych kosztów, które mogłyby narazić ich na odpowiedzialność prawną.

W przypadku pożyczek udzielanych osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej pozaodsetkowe koszty mają ustawowo ograniczoną maksymalną wysokość (art. 720² KC), a wzór ich wyliczenia znajduje się w ustawie. Przekroczenie tego limitu jest niedopuszczalne, w razie wątpliwości należy stosować przepisy o maksymalnych kosztach pozaodsetkowych.

Zabezpieczenie zwrotu pożyczki

Jeśli pożyczkobiorca zobowiązuje się do ustanowienia zabezpieczenia zwrotu pożyczki, należy w umowie dokładnie sprecyzować sposób zabezpieczenia oraz jego wartość. Brak takich postanowień czyni zobowiązanie do ustanowienia zabezpieczenia nieważnym. Dotyczy to m.in. zabezpieczeń rzeczowych czy osobowych, jednakże z wyłączeniem hipoteki czy zastawu rejestrowego – w tych przypadkach mają zastosowanie odrębne przepisy (art. 720³ § 1-4 KC).

Informacje obligatoryjne
dla pożyczkobiorcy

Z punktu widzenia przedsiębiorcy, zwłaszcza udzielającego pożyczek dużej grupie klientów, fundamentalne znaczenie mają obowiązki informacyjne. Przed zawarciem umowy każdorazowo należy bowiem wyraźnie poinformować pożyczkobiorcę o wysokości wszystkich kosztów, odsetek i sumie należnej z tytułu odsetek oraz innych zobowiązań wynikających z zawarcia umowy (art. 720⁴ KC).

Wcześniejsza spłata – zasady rozliczeń

W myśl art. art. 720⁵ § 1 KC, jeśli pożyczka zostanie spłacona przed terminem ustalonym w umowie, nie można żądać odsetek za czas pozostały do końca okresu pożyczki, a pozaodsetkowe koszty muszą zostać odpowiednio obniżone proporcjonalnie do skrócenia okresu obowiązywania umowy.

Uprawnienia i zabezpieczenia dającego pożyczkę

Dający pożyczkę może odstąpić od umowy i odmówić wydania przedmiotu pożyczki, jeśli istnieje realne ryzyko braku spłaty z powodu złej sytuacji finansowej biorącego (art. 721 KC). W przypadku pożyczek bez wyznaczonego terminu zwrotu pożyczka powinna zostać zwrócona w ciągu sześciu tygodni od wypowiedzenia przez dającego pożyczkę (art. 723 KC).

Odpowiedzialność za szkody i terminy przedawnienia

Jeżeli rzecz pożyczona ma wady, a pożyczkodawca wiedział o nich i nie poinformował pożyczkobiorcy, jest zobowiązany do naprawienia wyrządzonej szkody (art. 724 KC). W kontekście powyższego należy zwrócić uwagę, iż roszczenie o wydanie przedmiotu pożyczki przedawnia się z upływem sześciu miesięcy od terminu wydania (art. 722 KC).

Umowa pożyczki jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym. Jej przedmiotem mogą być nie tylko pieniądze, ale i inne rzeczy oznaczone co do gatunku. Warto wiedzieć, czym charakteryzuje się tego rodzaju kontrakt, aby uniknąć niepotrzebnych problemów z kontrahentem.